Lezingen

Onze docenten houden geregeld lezingen. Deze kunt hier terug vinden en op uw gemak lezen.

Vorige pagina | Overzicht

Toegevoegd op 18/01 door Klaas Stuive

Te zijn of niet te zijn interpreteer ik als tijdelijk (to be) en eeuwig (not to be). Wat zegt de Vedanta over deze tegenstelling? Maar meer in het bijzonder, wat zegt de Samkhyafilosofie en Patanjali daarover in zijn Yoga-Sutras? That is my question?

 

Wat beweert de Samkya? De Samkhya is na de Vedanta de belangrijkste school van de Indiase filosofie. Het betekent letterlijk:datgene wat alles in detail beschrijft. De Samkhya is het oudste van alle Indische filosofische systemen. Het is de eerste bekende beschrijving van een compleet model van het universum, tegelijk wetenschappelijk en transcendent. Het universum wordt beschouwd als bestaande uit twee eeuwige realiteiten. Die worden Purusha en Prakrtti genoemd. Deze stroming heeft een sterk dualistische visie waarin de wereld een mix is van twee tegenstrijdige eenheden (licht/donker, mannelijk/vrouwelijk). Historisch gezien is deze filosofie geassocieerd geraakt met het Hindoeïsme, echter de oorspronkelijke filosofie wordt volgens de mondelinge traditie toegeschreven aan Kapila, die kort na het overlijden van Boeddha leefde en door het Boeddhismegeïnspireerd was. De filosofie is uitgewerkt in de Samkhya Karika en omstreeks 200 v.Christus geschreven door Ishvara Krishna. Alle materie heeft drie fundamentele Gunas of eigenschappen - Rajas (scheppend), Sattva (instandhoudend) enTamas (vernietigend). Deze drie-eenheid is tevens te vinden in BrahmaVishnu en Siva, echter goden zijn niet belangrijk in de Samkhya school. Een vroege vorm van Samkhya yoga, als een methode tot bevrijding (Moksha) via kennis (jñ?na), wordt al in de Bhagavad gita beschreven.

Wat beweert de Vedanta? De Vedanta beweert dat er maar één Absolute Werkelijkheid is en dat is Brahman. Deze filosofische stroming gaat uit van het monisme (Alles is God). Er bestaat voor hen geen onderscheid tussen “zijn en niet zijn”. Iedere andere interpretatie wijzen zij af, onder andere die van de Sankhya, maar ook die van Patanjali. Deze grote Yogi heeft duidelijke verwantschap met de Sankya filosofie. Deze stroming geeft inzicht in die tijdelijkheid op het gebied van macro en microkosmos.

Wat zegt Patanjali hierover? De Rishi Patanjali erkent evenals de Samkhya het bestaan van Prakrtti (oerstof) die door de wet van beweging (Gunas) uiteindelijk door de combinatie met de elementen de stoffelijke wereld tot manifestatie brengt. Dit gebeurt alleen door het feit dat Prakrtti in contact komt met Purusha. Er zijn dus zeker overeenkomsten te signaleren tussen Patanjali en die van de Samkhyas. Het verschil is echter dat Patanjali wel degelijk een hogere Bestuurder (Isvara) of Godheid erkent. Letterlijk betekent: “Isvara”, een Heerser of een besturende Godheid van een zonnestelsel. 
Patanjali zegt daarover (I.24-29): Isvara is een bijzondere Purusha onberoerd door bezoekingen van het leven en de indrukken die te weeg worden gebracht door deze handelingen. Daar Hij niet geconditioneerd is door de tijd is Hij de leraar zelfs van de Ouden. Zijn aanduider is OM. Door voortdurende meditatie hierop en de betekenis daarvan, verdwijnen alle beletselen en keert het bewustzijn zich naar binnen.

Isvara wordt dus door Patanjali gezien als de Waarachtige en Enige Leraar, Bron van alle kennis en wijsheid. Patanjali beschrijft het effect van meditatie op Isvara en beoefening van Pranayama als volgt. De beoefenaar verkrijgt een: rustige geest als men zich vast houdt aan één beginsel of waarheid, waardoor het zesde zintuig wordt gesublimeerd(1.32-39). Men raakt daardoor ongehecht en verwerft meesterschap. Deze geestelijke toestand wordt standvastig door de techniek van Samadhi (1.42). Daar is het bewustzijn Drager van Waarheid en Gerechtigheid (Ritamhbara) (1.48). 
Wat is volgens Patanjali het doel achter Purusha? Het antwoord is te vinden in II-23 van de Yoga-Sutrasi, namelijk omvermogens die latent liggen in Prakrtti en in Purusha tot ontplooiing te brengen. Verder om Purusha in staat te stellen haar Ware Aard te realiseren. Dat is het volledig idee achter de evolutie en het leven in een notendop. 
Wat zijn dan die vermogens? De vermogens liggen ingesloten in een tweezijdige evolutie. De totale evolutie leidt tot een geleidelijke ontplooiing van het bewustzijn enerzijds en tevens tot een toename van de subtiliteit van de voertuigen (lichamen) anderzijds. In de Yogaliteratuur wordt genoemd: mineralenrijk, plantenrijk, dierenrijk, mensenrijk en godenrijk. De capaciteiten van Prakrtti zijn de capaciteiten die in de voertuigen (lichamen) tot ontwikkeling komen naarmate het hogere bewustzijn daar meer invloed op krijgt.

Er bestaat een duidelijk verschil tussen tussen Prakrtti (oerstof) en Purusha (Goddelijk Bewustzijn) qua vermogens. Het vermogen van Prakrtti is het vermogen om respons te geven op de eisen van Purusha. Purusha zelf evolueert niet, want het is eeuwig, zuiver en volmaakt in haar vermogen. Het komt beter tot expressie naar mate de voertuigen (lichamen) de hogere trillingsfrequenties kan opvangen en tot expressie kan brengen.

Ons goddelijk bewustzijn komt dus steeds beter tot haar recht. Taimni*** geeft daar een mooie metafoor van. Vergelijk het met een muziekinstrument (zegt hij) dat gestemd moet worden. Er zijn 3 kwaliteiten nodig om zuiver te kunnen spelen. Het vermogen van de musicus, de kwaliteit van het instrument en de coördinatie tussen beide factoren. 
Als Yogabeoefenaar zullen we niet alleen ons lichaam dienen te beheersen, maar daar ook qua bewustzijn boven moeten uitstijgen om tot realisatie te kunnen komen. Ons bewustzijn moet dus boven de invloed van Prakrtti en de Gunas uitstijgen omdat deze twee onderdeel vormen van Maya (illusie) of de wereld van tijdelijkheid. Ons bewustzijn is verstrikt geraakt in de wereld van Maya en we zijn onze goddelijke oorsprong vergeten. 
Door middel van beoefening van Yoga (hoofdstuk 2 van de Yoga-Sutras) kan ons bewustzijn weer verbinding krijgen de goddelijke oorsprong. Patanjali noemt allereerst Kriya Yoga. Door discipline (Tapas), zelfstudie (Svadhyaya) en overgave aan Isvara (Isvarapranidhana) bloeit dit besef weer langzaam op en worden de hinderpalen (Klesas) die dat gevoel in de weg staat verzacht.

De beoefenaar wordt bewuster van morele en ethische waarde in het leven (Yamas en Niyamas), maakt zijn lichaam (Asanas) en energie (Pranayama) krachtiger, leert zintuigen te beheersen (Pratyahara) en kan vandaar uit hogere Yoga beoefenen (Dharana, Dhyana, Samadhi, Samyama). Door hogere Yoga richt de beoefenaar zijn bewustzijn steeds verder omhoog. Het lagere bewustzijn transformeert naar een hoger bewustzijn. Het hoogste bewustzijn wordt door Paramahansa Yogananda (grondlegger Kriya Yoga) Christusbewustzijn genoemd. In zijn boek de “Second Comming of Christ” stelt hij - aan de hand van interpretaties van de Bijbel - vast dat het Christusbewustzijn door ieder mens kan worden bereikt. Het grote voorbeeld is Jezus. Zijn uitspraak de Vader en ik zijn één kunnen we vanuit transformatieproces van ons bewustzijn nu beter begrijpen.

In hoofdstuk III (het Pad van Vermogens) komt Patanjali met een uitleg over de techniek om tot transformatie (Parinama) naar dat hogere bewustzijn te komen. Patanjali noemt dit Samadhi Parinama, Ekagrata Parinama en Nirodha Parinama (III: 9-15). Alle mentale impressies (storende gedachten) worden door Yoga getransformeerd naar het hoogste bewustzijn en daarmee tot stilstand gebracht. Van daaruit kan men zuiver handelen. Vanuit die verbinding met het Goddelijk Bewustzijn wordt dan zuiver of karmaloos gehandeld. In dat proces verkrijgt men ook kennis (vermogens of inzicht) over de werking van de natuur en de oorzaken van verbondenheid tussen ons bewustzijn en deze wereld. Zolang die verbondenheid er is, houden karmische wetten ons bewustzijn als het waren gevangen. Het activeren van ons onderscheidingsvermogen (zesde zintuig) biedt hulp om ons daaruit te bevrijden. Deze hulp noemt Patanjali Samyama.
Alles in de kosmos (manifest of niet manifest) zijn onderworpen aan natuurwetten, die volgens een mathematische precisie werken. Door Samyama op deze natuurwetten en verschijnselen te richten verkrijgt met uiteindelijk kennis over alles (III: 34). Door deze ervaring ziet men in dat Purusha in oorsprong los staat van Prakrtt (III: 36). Verder ontdekt men de aantrekkende kracht (gehechtheid) van Prakrtti en Trigunas (III: 39 en 44). Uiteindelijk heerschappij over Prakrtti verkrijgt men door directe kennis, dat verheven is boven het denken (III: 49). Dan is men uiteindelijk in staat het verschil te zien tussen Sattvaguna en Purusha. Door dát allerlaatste verschil los te laten, volgt - na vallen, opstaan en zeer veel oefenen- bevrijding (Kaivalya). Patanjali omschrijft bevrijding als volgt:

Bevrijding is de hoogste staat van Verlichting dat volgt op het wegvallen van de aantrekkingskracht van de Gunas omdat deze blijvend los gemaakt is van het doel van Purusha. In deze staat is Purusha gezeteld in zijn Ware Aard en deze staat is Louter Bewustzijn (IV 34).

Slotopmerking
Tot slot. Wat is nu de rol als Yogadocent. Voor mij is van belang om als Yogadocent onze leerlingen te ondersteunen op het (klassieke) pad van Yoga. Dat pad zal uiteindelijk leiden tot bevrijding van de mens (Moksha). Purusha zie ik als zuiver Goddelijk of Christelijk bewustzijn. Dat bewustzijn kunnen we allemaal bereiken. Grote waarde hecht ik aan meditatie. Daarin zijn momenten te ervaren alles Licht en Liefde is. Er is dus (hier sluit ik aan op prins Hamlet en zeg dan: Ja ergens is iets in ons. Het leven is dus niet het einde van de dingen. Inderdaad De dood vernietigt gelukkig niet alles. De Absolute, Eeuwige Liefde zal voor altijd weer terugkeren in ons hart. Deze ervaring zal blijven bestaan tot in de eeuwigheid.
Uiteindelijk lost het zijn op in het niet zijn, namelijk als we onthecht zijn van alles wat ons bindt aan deze tijdelijke wereld. Dan is er geen onderscheid meer tussen het zijn en niet zijn! Dan zijn er geen twijfels meer! No questions anymore!

Door Klaas Stuive

Achtergrond samensteller

Klaas Stuive (58 jr) was 35 jaar politieofficier bij de politie regio Utrecht. Nu is hij manager partner en senior/adviseur bij de In-pact BV Consult en In-pact Professionalisering, die werkzaam zijn op het gebied van politie en veiligheid. Daarnaast  is hij directeur/Yogameester bij de Stichting Raja Yoga Nederland en medeoprichter van Samenwerkende Yogadocenten Nederland (SYN). Van zijn hand zijn diverse publicaties en boekjes over Yoga verschenen. In 2006 ontving hij een eretitel van Yogacharya van de secretaris van de International Yoga Federation voor zijn verdienste op het gebied van Yoga.


Voetnoot:

* : Het toneelstuk Hamlet is geschreven door William Shakespeare (1564-1616) was schrijver en dichter. Hij is één van de grootste schrijver uit Engeland. Shakespeare schreef 38 tragedies, historische stukken en komedies. Daarnaast schreef hij 154sonnetten en een aantal langere gedichten. De zinsnede "te zijn of niet te zijn" komt uit Hamlet (1600). It is one of the most famous quotations in world literature and the best-known of this particular play. Het is één van de meest beroemde citaten in de wereldliteratuur. The soliloquy , spoken in the play by the eponymous character , follows in its entirety:

** : De belangrijkste vertegenwoordiger van de Vedanta is Vyasa. Deze grote Rishi staat bekend als de schrijver van o.a. de Bhagavad Gita en de Brahma Sutras.

*** : Taimni is een vertolker van de Theosofische Vereniging en heeft een veel gelezen en bestudeerde toelichting geschreven op de Yoga-Sutras van Patanjali (Uitgeverij Mirananda)

Archief

Geef een zoekopdracht

Laatste Tweets

Volg ons @RajaYogaNieuws